« vorige bladzijde | » Afdeling Theologie
Filosofische opleiding
2009 - 2010
»» Algemeen schema
» Theodicea
» Inleiding in de filosofie
» Epistemologie
» Kosmologie
» Geschiedenis van de Filosofie: middeleeuwen
» Geschiedenis van de Filosofie: XIXe eeuw
» Wetenschappen
» Antropologie
» Kunstgeschiedenis
» Inleiding liturgie
» Psychologie - Persoonlijkheidspsychologie
» Psychologie - Godsdienstpsychologie
» Literatuur en levensbeschouwing - Dante, Divina Commedia
» Inleiding in de bijbel
»Wereldgodsdiensten: Inleiding
» Wereldgodsdiensten: Islam
» Lesrooster
De verschillende vakken worden in de loop van vier semesters gegeven. Er wordt werk gemaakt van een degelijke inleiding in de studie van de H. Schrift. Ook is er aandacht voor een eerste verkenning van de liturgie. De filosofische vakken beogen de studenten vertrouwd te maken met de grote filosofische vragen rond de zin van het bestaan, het mens- en wereldbeeld, kennis en waarheid, het ethisch handelen en de godsproblematiek. Deze vragen worden ook behandeld in een overzicht van de geschiedenis van de filosofie. Zo maakt men kennis met de grote filosofische stromingen door de eeuwen heen tot op vandaag. Samen leest en bespreekt men ook enkele wijsgerige teksten. Er is ook ruime aandacht voor de menswetenschappen. Het menselijk gedrag en de menselijke relaties worden behandeld in cursussen psychologie. Er is ook een cursus godsdienstpsychologie. De menselijke samenleving wordt verkend in de cursussen politieke en sociale theorieën en economie. Het studieprogramma voorziet ook een verkenning van de grote wereldgodsdiensten, de literatuur, de wetenschappen en de kunst.
THEODICEA
prof. Jean-Pierre De Rudder(code: F1 - € 75,00)
1ste semester: maandag van 9.00 tot 10.45 uur
2de semester: maandag van 9.00 tot 9.50 uur
Theodicea (Grieks voor Theos: God en diké: rechtvaardiging) is de filosofische godsleer.
In de lijn van en volgend op de metafysica is het onderwerp van deze cursus de wijsgerige studie van het bestaan van God,
zijn Zijn, eigenschappen en activiteiten naar buiten.
Deel 1 gaat in op de vragen van de klassieke wijsgerige godsleer.
Bestaat God? Wat is zijn wezen, welke attributen moet men Hem toekennen? Kan de menselijke rede dit aantonen, doorgronden of uitklaren? Zijn goddelijke almacht en voorzienigheid verzoenbaar met de vrijheid van de mens en de realiteit van het kwaad?
In deel 2 worden de kritieken op de Theodicea besproken van een aantal markante filosofische stromingen en auteurs uit de moderne en hedendaagse wijsbegeerte. Het betreft hier o.m. Kant en de bewustzijnsfilosofie, de leer van Feuerbach en van het marxisme, de taalfilosofie en het wijsgerige atheïsme in de fenomenologie en het existentialisme.
INLEIDING IN DE FILOSOFIE
prof. Henk Laridon (code: F2 - € 50,00)
1ste semester: maandag van 11.00 tot 11.50 uur
2de semester: dinsdag van 14.00 tot 14.50 uur
Het eerste deel van deze cursus wil ons in de filosofie inleiden. Filosofie is helemaal in. Getuige daarvan zijn de talrijke ‘filosofische’ boeken en cursussen. Maar wat is filosofie? Met wat laat filosofie zich in? Wat mag je van filosofie verwachten? We pogen deze vragen te beantwoorden.
Het tweede deel wil een filosofisch nadenken zijn over geloof, atheïsme en theïsme. Na een benadering van het fenomeen ‘geloven in’, proberen we het atheïsme te omschrijven. Waarom gelooft iemand niet in God? Wat is de waarde van zo’n houding? Wat zijn de leemtes? Daarna benaderen we de theïstische houding. Wat betekent het te geloven in een levensnabije God? Tenslotte wordt de vraag gesteld of je als gelovige wel kunt filosoferen.
EPISTEMOLOGIE
prof. Henk Laridon (code: F3 - € 50,00)
2de semester: maandag van 10.00 tot 10.50 uur & dinsdag van 9.00 tot 9.50 uur
Epistemologie (of kenleer) is de filosofische discipline die het menselijk kennen wil bestuderen. In deze cursus staan we eerst stil bij vragen als 'wat is kennen?' en 'is kennis mogelijk?' Daarna behandelen drie grote problemen van de kenleer.
Een eerste probleem is de waarheidswaarde van onze kennis. Wat is waarheid? Wanneer is een uitspraak waar?
Het werkelijkheidsprobleem is een tweede probleemgebied. Wat is de werkelijkheid? Is ze voor ons denken en spreken toegankelijk? Bestaat er een werkelijkheid los van mijn denken en spreken?
Hoe kom ik tot zekere, vaststaande kennis? Op deze derde grote vraag hebben in de filosofische traditie het empirisme, het rationalisme en Kant een antwoord gezocht.
KOSMOLOGIE
prof. Henk Laridon (code: F4 - € 50,00)
1ste semester: dinsdag van 9.00 tot 9.50 uur & woensdag van 10.00 tot 10.50 uur
In deze cursus wordt een overzicht gegeven van hoe verschillende filosofen in de loop der tijden een visie ontwikkelden op het heelal en de samenstelling van de kosmos. Voorafgaandelijk is er een beschouwing rond het begrip 'natuurfilosofie'. Er wordt stilgestaan bij het mythisch en het Bijbels wereldbeeld. Figuren die verder aan bod komen zijn: Aristoteles, Ptolemeus, Descartes, Copernicus, Kepler, Newton en Darwin.
GESCHIEDENIS VAN DE FILOSOFIE: Middeleeuwen
prof. Henk Laridon(code: F5 - € 50,00)
1ste semester: dinsdag van 10.00 tot 11.50 uur
De westerse filosofie kent een traditie van ruim 25 eeuwen. Doorheen de geschiedenis hebben filosofen antwoorden gezocht op fundamentele vragen. Deze antwoorden van toen bepalen het filosofische discours van nu. In een cursus geschiedenis van de filosofie wordt het filosofisch bezig zijn binnen een bepaalde periode in de geschiedenis belicht.
Dit semester behandelen we de "Middeleeuwen". In de middeleeuwse filosofie staat de verhouding tussen het denken van de Oudheid en het christelijk geloven centraal. Dit wordt ook een belangrijk thema doorheen de cursus.
Een eerste hoofdstuk staat even stil bij de kerkvaders. Daarna worden het denken van een aantal belangrijke middeleeuwse filosofen belicht: Boëthius, Johannes Scotus Eriugena, Abelardus, Bonaventura, Thomas van Aquino, Seger van Brabant en Willem van Ockham.
Van al deze filosofen worden de belangrijkste thema's uit het denken voorgesteld.
GESCHIEDENIS VAN DE FILOSOFIE: 19e eeuw
prof. Henk Laridon(code: F6 - € 50,00)
2e semester: dinsdag van 10.00 tot 11.50 uur
In de lijn van I. Kant, de invloedrijkste denker van de 18de eeuw, komt in de 19de eeuw voornamelijk in Duitsland één van de belangrijkste
stromingen van het moderne denken op gang: het idealisme (met figuren als Fichte, Hegel en Schelling).
In de cursus wordt vooral aan Hegel veel aandacht besteed. De reactie daarop komt van de zogenaamde links-hegelianen,
voornamelijk van Feuerbach en Marx. Ook zij komen uitgebreid aan bod.
Een heel aparte figuur is Schopenhauer, die tot op vandaag heel veel invloed heeft.
Uiteraard krijgt ook de geniaalste religieuze denker van de 19de eeuw veel aandacht: S. Kierkegaard.
Het ligt vooral in de bedoeling te laten zien hoe de 19de eeuw de irrationele dimensies van het bestaan weer onder de aandacht brengt.
Ook Nietzsche en Freud zijn op dat vlak van cruciaal belang, maar die komen in andere cursussen aan bod.
WETENSCHAPPEN
prof. Irmgard Poelaert (code: F7 - € 50,00)
1ste semester: dinsdag van 16.45 tot 18.35 uur
Deze cursus wetenschappen beperkt zich tot een verkenning doorheen de menselijke biologie. Wat is de zin van de biologie in de opleiding? Studie van de biologie is geen neutrale wetenschappelijke activiteit.
De biologie doet ons vragen stellen over de plaats van de mens in de natuur, de waarden, het bewustzijn, de schoonheid, ethische vragen en zoveel meer. Het accent van deze cursus ligt op de menselijke erfelijkheid: de genetica. Volgende onderwerpen worden besproken: de embryonale ontwikkeling, monogene of Mendeliaanse overerving, multifactoriële overerving, mutaties en erfelijke afwijkingen en als laatste de moleculaire genetica met de recente ontwikkelingen van de DNA technologie bv. de stamceltherapie.
Omdat de studie van de genetica wel enig kennis en inzicht veronderstelt van de Eucaryote cel (menselijke cel), de celfuncties en de biologische moleculen starten we de cursus wetenschappen met een basis celbiologie.
Tijdens de lessen worden ook een aantal wetenschappelijke teksten gelezen en besproken.
ANTROPOLOGIE
prof. Henk Laridon (code: F8 - € 100,00)
woensdag van 9.00 tot 10.50 uur
In deze syllabus geven we enkele grote lijnen inzake een deelgebied van de filosofie, de wijsgerige antropologie of het filosofisch nadenken over het wezen van de mens. Wat is specifiek menselijk? Waartoe is de mens in staat? Wat is de zin van zijn bestaan?
In een eerste gedeelte geven we een historisch overzicht van diverse mensopvattingen: het oorspronkelijk (bijbels) eenheidsdenken, de dualistische stromingen en het hedendaagse mensbeeld.
In samenspraak met filosofen als J.P. Sartre, M. Heidegger, G. Marcel en E. Levinas behandelen we in een tweede gedeelte diepere wortels van de filosofische problematiek: wie is de ander voor mij, wat is de betekenis van de menselijke vrijheid, de dood en het voortbestaan? De cursus wil een inleiding zijn, een aanzet tot persoonlijke reflectie over het mens-zijn.
KUNSTGESCHIEDENIS
prof. Jean-Luc Meulemeester (code: F9 - € 50,00)
1ste semester: woensdag van 16.45 tot 18.35 uur
Deze beeldrijke cursus behandelt de (christelijke) iconografie.
De nadruk wordt gelegd op de passie-iconografie en mariale-iconografie.
INLEIDING LITURGIE
prof. Stefaan Franco (code: F10 - € 25,00)
1ste semester: donderdag van 9.00 tot 9.50 uur
Het vieren van het christelijk geloof krijgt binnen de kerk gestalte in haar liturgie. In deze cursus verkennen we eerste antwoorden op de volgende vragen: wat is liturgie? hoe werkt symboliek? wat zijn rituelen? waarin ligt de bijbelse eigenheid van gedenken en zegenen? wat is levensnabije liturgie? wat zijn sacramentele vieringen? Als basistekst gebruiken we hierbij het boek van K. Joosse, Wat is liturgie? Achtergronden van de christelijke eredienst, Gooi en Sticht, 1994.
Het tweede deel van de cursus biedt een initiatie in de liturgie van de Goede Week, meer bepaald van het paastriduüm.
We verkennen de bijbelse, liturgische en spirituele achtergronden van het heilig Triduüm.
PSYCHOLOGIE - Persoonlijkheidspsychologie
prof. Gerard Wulleman (code: F11 - € 50,00)
1ste semester: donderdag van 14.00 tot 15.50 uur
Het begrip persoonlijkheid verwijst naar psychologische eigenschappen die maken dat het gedrag van een persoon herkenbaar is doorheen verschillende situaties.
Verschillende persoonlijkheidstheorieën komen hier aan bod, elk vanuit een eigen invalshoek,
pogen verklaringen te vinden voor de psychologische verschillen tussen de mensen en hun gedrag.
Psychodynamische theorieën (Freud, Adler, Jung, e.a.) humanistische theorieën (Maslow, Rogers , e.a.)
en cognitieve theorieën trachten de krachten te ontdekken die verantwoordelijk zijn voor de vorming van de persoonlijkheid.
Andere theorieën zoeken de blijvende eigenschappen van de persoonlijkheid meer in de biologische, neurologische
kenmerken of de in sociale condities van de persoon en zijn interacties.
PSYCHOLOGIE - Godsdienstpsychologie
prof. Gerard Wulleman (code: F12 - € 50,00)
2de semester: donderdag van 14.00 tot 15.50 uur
Godsdienst verwijst naar de relatie met God. Over God kan de wetenschappelijke psychologie zich niet uitspreken maar wel over de gedragingen die uiting geven aan die relatie en dit onderscheid wordt duidelijk aangetoond in deze cursus.
De uitspraken van de psychoanalyse (o.m. Freud, Jung) over de relatie tussen godsdienst en de psychologie van de mens komen aan bod. Veel aandacht wordt besteedt aan de psychologische benadering van de religieuze motivatie en de religieuze ervaring. Verder wordende religieuze attitudes bestudeerd ook in hun verband met geloof en ongeloof.
LITERATUUR EN LEVENSBESCHOUWING - DANTE, Divina Commedia
prof. Patrick Degrieck (code: F13 - € 50,00)
2de semester: donderdag van 10.00 tot 11.50 uur
Haast iedereen kent de Divina Commedia van Dante Alighieri - althans bij naam.
Maar wie heeft dit monumentale dichtwerk ook gelezen? Het is immers geen gemakkelijk boek.
De cursus wil hulp bieden om samen met de dichter door de Inferno, het Purgatorio en het Paradiso te reizen.
Na een beknopte inleiding over het leven en werk van Dante (1265-1321) volgt een uiteenzetting van zijn filosofische,
theologische en kosmologische opvattingen. Daarna wordt de structuur van het boek uiteengezet.
Hoofddoel is evenwel de lectuur van de tekst zelf (in Nederlandse vertaling).
We gaan door heel het boek en trachten voldoende hulp te bieden opdat de lezer echt kan gaan genieten van dit grandioze meesterwerk.
INLEIDING IN DE BIJBEL
prof. Patrick Degrieck (code: F14 - € 100,00)
vrijdag van 9.00 tot 10.50 uur
De cursus inleiding tot het O.T. is de ene helft van het tweeluik. Het andere deel betreft de inleiding in het N.T..
De geschiedenis van het bijbelse volk wordt basiskennis. Dat wordt de achtergrond voor de wordinggeschiedenis van het O.T..
We staan stil bij de vragen: wie schreef een bepaald boek? Waar? voor wie en in welke tijd?
Vaak heeft het antwoord meerdere lagen, omdat de boeken verschillende redactielagen hebben.
Dat fenomeen bekijken we nader samen met de grote lijnen van de ontwikkeling van het exegetisch of bijbels onderzoek.
Tenslotte interesseert ons de vraag hoe we dat woord van mensen toch of zelfs op de eerste plaats 'Gods Woord' kunnen noemen,
een woord om van te leven.
WERELDGODSDIENSTEN - Inleiding
prof. Inge Cordemans (code: F15 - € 50,00)
vrijdag van 11.00 tot 11.50 uur
Wat is een godsdienst? Hoe zijn godsdiensten ontstaan? Wat betekent het om een gelovige mens te zijn?
Hoe wordt het goddelijke beleefd doorheen tijden en culturen? Is New Age een godsdienst?
Op al deze vragen gaat de cursus godsdienstgeschiedenis in.
De cursus geeft een algemene inleiding op het fenomeen "godsdienst".
Wereldgodsdiensten - Islam
prof. Inge Cordemans (code: F16 - € 50,00)
vrijdag van 16.30 tot 17.20 uur
De islam en de moslims komen vaak onder de aandacht, maar zijn daarom niet altijd gekend. In deze cursus geven we een inleiding op de islam. We maken kennis met de profeet Mohammed en staan stil bij de koran. Ook de geschiedenis van de islam, de geloofspunten en de vijf zuilen van de islam worden besproken. In de cursus is ook aandacht voor de islamitische feesten en gebruiken. Tot slot staan we ook stil bij de dialoog tussen moslims en christenen en de spanningen tussen de Westerse en Oosterse wereld.
grootseminarie.brugge@kerknet.be